In mijn vorige blog vertelde ik wat er gebeurt als de verbinding met je partner minder wordt en hoe dit een emotioneel alarm doet afgaan. Door dit alarm worden je overlevingsmechanismen aangezet: je gaan vechten of vluchten.
Mensen ‘vechten en vluchten’ of veel verschillende manieren. In Imago relatietherapie gebruiken we vaak de metafoor van de chimpansee en de schildpad. Twee types die op een totaal andere manier reageren op het verlies van verbinding.
Chimpansee.
Als je een chimpansee-type bent en je voelt je niet gehoord, niet gezien of niet begrepen zul je waarschijnlijk om aandacht vragen door klagen, vitten, aan je partner proberen te trekken, heel veel praten, uitleggen, je gelijk willen halen en het beter weten, verwijten, kritisch zijn, je partner claimen of drammen. Denk maar aan een chimpansee die op en neer springt, krijst en veel energie gebruikt om de aandacht op zichzelf te vestigen.
Schildpad.
Als je een schildpad-type bent en je voelt je niet gehoord, gezien of begrepen dan zul jij je misschien eerst verdedigen, maar bij teveel spanning trek jij je terug om de harmonie te bewaren. Je ontwijkt het conflict, stelt het gesprek uit, moet er eerst over ‘nadenken’, probeert te sussen of je gaat relativeren. Je klapt dicht door stress en door de vraag om aandacht van de chimpansee kun je niet makkelijk over emoties praten. Denk aan de schildpad, die bij gevaar zijn poten en kop onder zijn schild trekt en zich daar veilig voelt.
Nu klinkt dit allemaal vrij verschrikkelijk maar we vallen bij ‘gevaar’-lees: wegvallen van verbinding terug op een manier van handelen waarbij we ons vroeger veilig voelden. En belangrijker: zowel chimpansees als schildpadden doen hun best voor de relatie! Alleen de manier waarop ze dit doen, werkt meestal niet zo goed. Omdat de beide aanpakken zo verschillend zijn verlies je snel uit het oog dat de ander óók een poging doet te zorgen voor de relatie. Als de schildpad wegloopt, is dit voor de chimpansee vaak een teken van afwijzing (‘zie je wel, ik sta hier dus wéér alleen, niet gezien en onbegrepen). Voor de schildpad is de hoge toon van praten van de chimpansee meestal nóg een verwijt (‘zie je wel, ik doe het weer niet goed). Er onstaat een patroon van verwijt, aantrekken/afstoten en ijzige stiltes.
De drie meest voorkomende relatiepatronen.
Er zijn drie patronen waarin stellen terechtkomen:
- Twee chimpansees: beiden proberen het contact te herstellen maar gebruiken daarbij zoveel verwijten dat er een patroon ontstaat van aanval-verdediging met nog meer verwijt. Ze horen elkaar niet.
- Een chimpansee en een schildpad: de ene partner vraagt (vaak op een negatieve manier) aandacht, en de ander trekt zich terug. Veroorzaakt veel frustratie, want het gedrag van de andere partner veroorzaakt nog meer stress.
- Twee schildpadden: beide partners hebben zich teruggetrokken en niemand probeert nog het contact te herstellen. Het is vaak ijzig stil.
Waar zitten jullie?
Natuurlijk kennen de patronen allerlei variaties en doet ieder stel het op zijn eigen manier. Het geeft houvast om samen uit te zoeken in welk patroon jij je herkent. En als je leert zien wat het gedrag van de ander eigenlijk betekent. Dat de verwijten van de chimpansee-partner éigenlijk het zoeken van bevestiging is, of dat het terugtrekken van de schildpad partner geen afwijzing is, maar een verdedigingsmechanisme.
Wat kun je doen?
Voor chimpansees is de uitdaging bij stress éérst te kalmeren, en dan op een rustige toon te vertellen wat je voelt en wat je behoeften zijn. Als je nog vol in de stress zit, kun je er vrij zeker van zijn dat je partner door jouw heftige emotionele reactie getriggerd wordt, en ook in de aanval gaat óf zich terugtrekt.
Schildpadden hebben te leren zich uit te spreken en in contact te blijven. Misschien kun je vragen om een time-out, om dan zelf binnen 24 uur terug te komen op het onderwerp. Belangrijk is dus dat je zélf contact met je partner zoekt als de stress is gedaald. Zet het onderwerp niet in de ijskast.
Een goede hulp hierbij is de Imago-dialoog. Hierover meer in een volgende blog!